Perfect Fermentation – Sebastian Jabłoński: Zwalczanie biofilmu w browarach: Nowoczesne metody detekcji i mycia enzymatycznego

Współczesne browarnictwo nieustannie mierzy się z wyzwaniami w zakresie higieny instalacji, gdzie jednym z najgroźniejszych przeciwników jest biofilm – nie bez powodu określany jako „cichy zabójca” browarów oraz ich produktów. Sebastian Jabłoński w swoim wystąpieniu opowiada o specyfice tej podstępnej struktury oraz wskazuje skuteczne, nowoczesne sposoby walki z nią w warunkach przemysłowych.

Ewolucja podejścia do higieny w zakładach

W ostatnich latach zaszły wyraźne zmiany w strukturze dbania o czystość w przemyśle browarniczym. Jeszcze kilkanaście lat temu uwaga skupiała się głównie na samej chemii oraz stosowaniu wysokich stężeń tradycyjnych środków myjących. Obecnie procesy higienizacji są w znacznie większym stopniu ukierunkowane na mechanikę. Taka zmiana pozwala na redukcję zużycia agresywnej chemii, która stanowi poważne obciążenie m.in. dla ścieków przemysłowych, a także pozwala na skrócenie czasu trwania procedur i ograniczenie kosztów operacyjnych browaru.

Charakterystyka i skład biofilmu

Biofilm to złożona struktura polimerów organicznych, tworząca optymalne środowisko, do którego łatwo przyczepiają się i w którym masowo bytują mikroorganizmy. Specyfika tej organicznej matrycy sprawia, że wykazuje ona wysoką odporność na standardowe warunki chemiczne, skutecznie chroniąc komórki znajdujące się w jej wnętrzu przed działaniem dezynfekującym. W biofilmie rozwijają się m.in. bakterie z rodzajów Listeria, Pseudomonas oraz Bacillus, przy czym te ostatnie są w obecnej praktyce prelegenta spotykane najczęściej.

Mechanizm rozwoju zagrożenia

Powstawanie biofilmu zaczyna się od zaledwie kilku komórek, które osadzają się w miejscu niedostatecznie poddanym działaniu mechanicznemu, chemicznemu lub termicznemu. Drobnoustroje stale się namnażają i rozbudowują otaczającą je strukturę związków organicznych. Przez bardzo długi czas obecność biofilmu może pozostać całkowicie niezauważona, dopóki nie dojdzie do zjawiska tzw. uwalniania. Wówczas z dojrzałej struktury masowo odrywają się i przedostają do instalacji mikroorganizmy, powodując nagłe, ukryte wcześniej i bardzo poważne skażenie mikrobiologiczne produktu. Główne etapy tego procesu obejmują wstępną absorpcję (adhezję), wzrost macierzy polimerowej oraz uwolnienie drobnoustrojów.

Przyczyny powstawania

Głównym powodem pojawiania się biofilmu w browarach jest niedopracowanie sfery mechanicznej mycia. Często wynika to z dążenia do oszczędności lub nadmiernego skracania czasu procedur higienicznych, co w rzeczywistości jest działaniem nieopłacalnym, ponieważ usuwanie skutków późniejszego skażenia kosztuje znacznie więcej. Powstawaniu biofilmów sprzyja także wadliwa praca pomp w systemach myjących oraz obecność stref zastoju (stagnacji) środków czyszczących.

Wpływ tradycyjnego mycia chemicznego

Mycie za pomocą tradycyjnych środków chemicznych w przypadku uformowanego już biofilmu paradoksalnie prowadzi do jego utrwalenia w instalacji. Zamiast całkowitej eliminacji, tradycyjna chemia powoduje jedynie okresowe odrywanie i uwalnianie wierzchnich części struktury, co skutkuje stałą reinfekcją krytycznych elementów mających bezpośredni kontakt z produktem, takich jak nalewaczka. Źródłem ponownego zakażenia mogą stać się m.in. kratki zrzutowe i ściekowe, skąd biofilm może reinfekować elementy linii rozlewniczej.

Metody detekcji i usuwania zanieczyszczeń

Higienizacja i wykrywanie struktur biofilmowych wymagają odmiennego podejścia w zależności od kontrolowanego obszaru:

  • Układy zamknięte (systemy CIP): Ze względu na brak bezpośredniego wglądu do wnętrza rurociągów, proces mycia odbywa się jednofazowo i stanowi jednocześnie formę detekcji. Wykorzystuje się w tym celu tzw. koktajle enzymatyczne, które selektywnie rozkładają organiczną macierz biofilmu. Działanie to prowadzi się dwuetapowo w różnych wartościach pH, dostosowanych do optymalnego okna aktywności poszczególnych enzymów. Weryfikacja obecności biofilmu opiera się na pobieraniu próbek kontrolnych (przed myciem, po pierwszej fazie, po drugiej fazie oraz próbki końcowej) i ich analizie mikrobiologicznej pod kątem rozwoju mikroorganizmów śluzotwórczych powodujących zmętnienie specjalnego podłoża testowego.
  • Części zewnętrzne (otwarte): Te elementy instalacji można obejrzeć bezpośrednio, co obliguje do wykorzystania innych metod. Stosuje się tu specjalne testy barwne z użyciem indykatora (barwnika), który selektywnie wiąże się z częściami biofilmu. Po spłukaniu niezwiązanej części, barwnik jasno i wyraźnie uwidacznia biofilm, wskazując na konieczność jego usunięcia.

Rekomendacje

Jako skuteczne rozwiązanie firma Akwencja (Aquencja) zaleca powszechne stosowanie zaawansowanego mycia enzymatycznego oraz w pełni świadome działanie nakierowane na eliminację struktur organicznych całkowicie odpornych na tradycyjną chemię browarniczą.